|
EEN VROEGE KOLONISATIE
In 1952 stootte men, eerder toevallig tijdens graafwerken aan de Rijckerstraat, op een grote hoeveelheid Gallo-Romeinse artefacten. In een matrix van verkoold hout lagen scherven en fragmenten van vaatwerk, pannen, glas, tegels, spijkers, skeletten en een intact mannenhoofd. Het waren overblijfselen van een Romeinse villa uit de 2de – 3de eeuw na Christus.
|
Membruggen lag immers in de buurt van de heerbaan Tongeren-Nijmegen. Samen met fragmentarische indicaties van de zo typische Romeinse kadasterindeling (centuratio) staaft deze vondst het vermoeden dat ook in het brongebied van de Demer omstreeks het begin van onze tijdrekening aan landbouw werd gedaan.
Sommigen situeerden de eerste kolonisatie zelfs enkele millennia vroeger, doch hiervoor werden nog geen materiële bewijzen aangetroffen. Etymologisch refereren de oude benamingen ‘Membrughes’ (1356) en ‘Mommerken’ (1385) zonder twijfel aan de natte (meer-) en moerassige (-broek) bodemgesteldheid in het brongebied en de bovenloop van de Molenbeek. Daarom is het best mogelijk dat ten tijde van de landname – de eerste belangrijke kolonisatie van deze regio had zo’n 5000 jaar geleden plaats – precies het contactgebied tussen het ‘droge krijtplateau’ en een ‘waterrijk brongebied’ voor de vestiging van een permanente nederzetting bijzonder attractief was.
|
|
GROOTHEERLIJKHEID MEUMMERKEN
|
|
In de 13de eeuw werd Meummerken – zo klinkt nu nog steeds de dialectische benaming – geciteerd als een ‘grootheerlijkheid’ in het graafschap Loon. Na 1366 ressorteerde het onder prinsbisdom Luik. In 1766 vertrouwde de Luikse prins-bisschop de grondheerlijke rechten toe aan graaf de Borchgrave, domproost te Luik. De Loonse schepenbank van Membruggen had uitgebreide bevoegdheden en mocht zelfs doodvonnissen vellen. Wanneer het oppergerecht van Vliermaal, de hoogste rechtbank in het land van Loon, de doodstraf bevestigde, werd de veroordeelde berecht aan de galg die in de buurt van de huidige zandgroeve was opgesteld. Aan het eind van de 12de eeuw schonk Diederik van Pietersem, een vooraanstaande leenman van de graaf van Loon, het patronaats- en tiendrecht van de Sint-Hubertusparochie aan de cisterciënzerabdij van Hocht. De feodale waterburcht van Pietersheim en de abdij van Hocht behoren thans tot de voornaamste toeristische bezienswaardigheden van Lanaken. Tot aan het eind van het Ancien Régime had deze abdij in Membruggen heel wat inkomsten. Ze beschikte onder meer over een tiendhoeve aan de Zagerijstraat 6; dit gebouw heeft een kern uit 1667 maar verwierf zijn huidig uitzicht in 1938 (cfr. Het jaartal op de sluitsteen boven de inrijpoort). |
ERFGOED AAN DE MOLENBEEK
|
De Molenbeek, die in Klein-Membruggen ontspringt, behoort tot het wijdvertakte brongebied van de Demer. Omdat moeras- en beemdlandschappen in Groot-Riemst uiterst zeldzaam zijn, bevelen we een natuurwandeling in de Molenbeemd warm aan.
In overeenstemming met de stroomrichting van de Molenbeek daalt het reliëf van +111 meter in het zuidoosten naar + 69 meter in het noordwesten. Mettertijd zijn het lager gelegen Klein-Membruggen enerzijds en het bochtige straatdorp Membruggen anderzijds tot één komdorp versmolten. De neo-Romaanse Sint-Hubertuskerk staat langs de Zagerijstraat, de oudste verbindingsweg tussen beide kernen. Al zoek je te Membruggen vruchteloos naar imposante vierkanthoeven, toch vind je langs de Dorpsstraat, de Zagerijstraat en de Demerstraat talrijke herinneringen aan het landbouwverleden: rondboogvormige en rechthoekige schuurpoorten, restanten van vakwerkbouw, bakstenen gevels met mergelzandstenen speklagen…De oudste hoeve staat aan de Zagerijstraat 12, vlak bij de parochiekerk. In dit pand, dat in de kern uit de 17de eeuw dateert, woonde eertijds burgemeester Martens zoals de inscriptie boven de rondboogpoort preciseert.
|
|
Anno 2002 werd deze voormalige dorpsboerderij i.o. van de Gewestelijke Bouwmaatschappij Tongershuis verbouwd en gerenoveerd tot een complex van 9 woningen… een voorbeeld van traditionele eigenheid en respect voor het bouwkundige patrimonium. Thans is Membruggen in de eerste plaats een woonforensengemeente die via de Rijckerstraat met de N758 Tongeren-Mopertingen verbonden is. Deze gunstige ontsluiting verklaart meteen de recente lichtbebouwing langs deze uitvalsweg. In Membruggen benut men de natuurlijke rijkdom van de bodem niet alleen voor agrarische, maar ook voor economische doeleinden. Aan de zuidelijke rand van de dorpskom situeren zich immers een verlaten zandgroeve (1961) en het bedrijf ‘Steenbakkerijen van Membruggen’ waar sinds ca. 1910 uit de kalkrijke leemlaag bakstenen vervaardigd worden.
Het gesloten karakter van de dorpskom met zijn nog steeds toenemende woningbouw, kleine percelen, weilanden met canadapopulieren, boomgaarden en houtkanten contrasteert met het open akkerlandschap eromheen.
De grote blokvormige kavels, kunstmatig gecreëerd door de ruilverkaveling van 1970, zijn ontsloten door een netwerk van smalle betonwegen. Dat Membruggen (320ha) aan de noordrand van het Zuid-Limburgs krijtplateau ligt, blijkt niet alleen uit het reliëf. Ook de fruitteelt wijst erop dat Vochtig-Haspengouw en de Fruitstreek vlakbij zijn.
DEMOGRAFIE
Op 1 januari 1971 versmolt Membruggen samen met Genoelselderen, Ketsingen en ’s Herenelderen tot ‘Elderen’. Eén legislatuur of zes jaar later werd deze fusie echter ontbonden. Genoelselderen en Membruggen, gelegen ten oosten van de E313, werden naar Riemst overgeheveld; ’s Herenelderen en Ketsingen werden deelkernen van Tongeren. Op 01/01/2002 was het inwonertal van Membruggen opgelopen tot 790, wat met een gemiddelde dichtheid van 247 inwoners per vierkante kilometer overeenkomt. Membruggens demografische evolutie gedurende de jongste twee eeuwen vertoont een geleidelijke stijging met een trage aanloop en een eerder uitzonderlijke stagnatie gedurende de 19de eeuw. Deze was o.m. te wijten aan een aantal misoogsten en pestepidemieën, veroorzaakt door gebrekkige hygiënische omstandigheden. In feite realiseerde Membruggen zijn sterkste demografische groei in de 20ste eeuw toen het geleidelijk van een traditioneel landbouwdorp naar woonforensengemeente evolueerde.
|
