Dekenaat Vlijtingen

Millen

Patroonheilige

St.-Stephanus

Aantal inwoners

Millen telt ongeveer 1489 inwoners.
(Gegevens van 01.01.2008)

Korte geschiedenis


Met toelating van het gemeentebestuur van Riemst. Bron: Pierre Diriken, auteur van de 'Geogids Riemst'.

EEN HEERLIJK VERLEDEN

Langs de Oude Steenstraat, eertijds behorend tot het tracé van de heerbaan Tongeren-Maastricht, werden in 1962 overblijfselen van drie Romeinse villa’s uit de tweede eeuw na Christus opgegraven.

	Andere materiële sporen van bewoning tijdens de Gallo-Romeinse periode zijn een tumulus en restanten van de centuratio, d.i. de typische land- en kadasterindeling uit die tijd. In de Middeleeuwen was ‘Milina’ een Loonse heerlijkheid, die voor het eerst officieel vermeld werd in 1143. De oudst gekende heer is Walterus de Milne, seneschalk van graaf Lodewijk II van Loon. Het leengoed werd achtereenvolgens bestuurd door de families de Melin, Proest (1369), van Guygoven (1456), van Berloz (1479), van Houthem (1531), de Fléron (1625) en d’Hemricourt (1741). De opvolging kwam steeds door huwelijk, erfenis of schenking tot stand.
Deze families woonden in de gotische waterburcht die in de 17^de eeuw tot een residentieel kasteel in Maasstijl verbouwd werd. Ook de ‘Motte’ aan de Peperstraat was gedurende meer dan drie eeuwen eigendom van de ‘heren van Millen en Cauwenberg’. In Millen lagen nog twee andere Loonse heerlijkheden, nl. het adellijk huis Van den Bosch en het slot van Eggertingen. Het laatstgenoemde was achtereenvolgens eigendom van de geslachten van Gelinden van Eggertingen (1367), van Betho (1437) en van Mettekoven (1456-eind 18^de eeuw). Met uitzondering van het Cauwenberghof en de buurt rond de ‘heerlijke’ waterburcht waar het Loons recht gesproken werd, was in Millen het Luiks strafrecht van toepassing.
	Onder het Frans bewind was Millen, van 1796 tot 1802, kantonhoofdplaats voor 19 omliggende dorpen. Het ‘Luikse’ tolhuis aan de Oude Steenstraat dateert van 1781-83. Volgens een oorkonde van 959-971 werden de kerkelijke rechten van de Sint-Stefanusparochie en haar dochterkapellen te Val en Meer reeds aan het eind van het eerste millennium aan het Sint-Martinuskapittel van Luik geschonken. Deze schenking, die zowel het benoemingsrecht van de pastoor als het inningsrecht van de tienden omvatte, bleef tot aan het eind van het Ancien Régime van kracht.

EEN TYPISCHE NEDERZETTING OP HET KRIJTPLATEAU

Het golvend Haspengouwse leem- en krijtplateau daalt op het grondgebied van de taalgrensgemeente Millen geleidelijk van ca. +150 m in het zuidwesten tot ca. +100 m in het noordoosten. De langgerekte depressies in het reliëf komen overeen met droge dalen, die gedurende de laatste ijstijd door het oppervlakkig afstromend regenwater in de lemige dekmantel uitgeschuurd werden. Wegens de permanent bevroren ondergrond kon het water toen immers niet in de bodem dringen. De geografische site van Millen noemt men een ‘dalhoofdsite’, waarbij de oude waterburcht en de motheuvel precies in de as van een droog valleitje liggen. Aan de top van de noordelijke dalhelling ligt het oude landbouwgehucht ’Dries’, terwijl de eigenlijke dorpskom zich op de zuidelijke dalhoofdhelling ontwikkelde. Beide zijn verbonden door de Papesteeg, een typische ’kerkwegel’. Het centraal, vierzijdig pleintje van het gehucht Dries was begrensd door de Millerdries, de Van den Boschstraat en de Peperstraat.

Het plein zelf, dat o.m. als verzamelplaats voor de veestapel fungeerde, werd in de loop van de 19^de eeuw verkaveld. In de beschermde dorpskom (K.B. van 14.10.1980) is de oude kernbewoning in achtvorm rond de Sint-Stefanuskerk geconcentreerd. Typisch in dit verband is het cirkelvormig patroon van de Tikkelsteeg en de Kromstraat. Je vindt er grote vierkanthoeven naast kleinere boerderijen en gewone dorpswoningen en verder ook het oud-gemeentehuis, de fraaie pastorie en de dorpsschool.

De geografische en landschappelijke evolutie van Millen gedurende de twee jongste eeuwen is overzichtelijk in beeld gebracht aan de hand van vier vergelijkbare kaarten.

Al is Millen kriskras dooraderd met diverse oude en ook recentere verkeerswegen – de Romeinse heerbaan tussen Tongeren en Maastricht, de N79 (Tongeren-Maastricht; 1804) en de E313 (Antwerpen-Luik; ca. 1960) – toch wist het zich als één der meest representatieve kerndorpen op het krijtplateau van Millen-Riemst te handhaven: een druk bebouwde en verbouwde dorpskern met tientallen vierkanthoeven, veilig geborgen in een groen omhulsel van weilanden met boomgaarden en neergelegd te midden van een herverkaveld en open akkerlandschap. Millen is Droog-Haspengouw ten voeten uit. Je kan er naar hartelust van genieten tijdens de geo-toeristische dorpswandeling.